OPDRACHTGEVER
ARCHITECT
GEVELSTENEN
VERWERKING
20 mm platvol, voegmortel Seifert 916, wildverband
Info over
'bouwen met Brick7'?
De ecologische gevelsteen ‘Nature7 Brick M’ benadrukt stedelijk karakter van Leiekouter Gent met een hint naar het verleden
360 architecten brengt de sfeer van verblijfsplek aan de oever terug
Complexe binnenstedelijke projecten zijn uitdagend maar tegelijkertijd heel boeiend. De Leiekouter in Gent is daar een mooi voorbeeld van. Het terrein, gelegen tussen de Nederkouter en de Leie (en afgemeten tussen de Tybaertsteeg en de Zoutstraat), kent niet alleen een enorm hoogteverschil, de statige herenhuizen waren allemaal gericht op de hoger gelegen Nederkouter. De zijde aan de Leie werd in de loop der jaren verwaarloosd en ingezet als pakhuis of als gesloten kantoorgevel. Met hun ontwerp zoekt 360 architecten terug contact met het water en dat resulteert in veel meer woonkwaliteit.
Het project Leiekouter omvat twee beschermde stadspaleizen en drie nieuwbouwvolumes die zich inpassen in een groter stedelijk bouwblok.
Kris Buyse (360 architecten): “Wij hebben als bureau een sterke interesse in complexe binnenstedelijke projecten. Bij Leiekouter was het historische kader voor ons een startpunt. We zijn vertrokken vanuit de oude perceelstructuren van de twee beschermde stadspaleizen en de oude pianofabriek. Die hebben we samengebracht tot één ruime site, maar met dat verschil dat we met de nieuwe gebouwen niet alleen aansluiten in de gevelrij langs de Nederkouter, we geven ze ook een nieuwe oriëntatie en gezicht naar het water. Dat was in een vorige verbouwingscampagne met kantoren die zich met hun rug naar het water richtten, helemaal niet aan de orde. Dat vonden wij een gemiste kans die we met het nieuwe project optimaal wilden benutten.”
Uit het historisch onderzoek dat 360 Architecten voerde, bleek die link er vroeger wel degelijk te zijn. Zo tonen oude foto’s een prachtig ritme van stapelhuizen, ateliers en parktuinen langs het water met de bourgeoisie die daar ten volle van geniet, op het balkon van de theehuizen, kijkend naar de voorbijvarende boten. Met dit project willen ze die sfeer terugbrengen en het thema van de oever als verblijfsplek op een hedendaagse wijze invullen. Dit is ook mogelijk doordat het diep hellende terrein tussen de voorbouw en de Leie door zijn diepte, reliëf en oriëntatie toelaat om in tweede orde te bouwen, en zo terug actieve, stedelijke gevels op te werpen naar het publieke domein aan de overzijde van het water.
Die ambities werden door 360 Architecten vertaald in de figuur van een gesloten bouwblok. “Dat is samengesteld uit de historische panden langs de Nederkouter en de nieuwe bouwvolumes met het ‘parkgebouw’ aan de Tiebaertsteeg, het ‘kadegebouw’ op de ruïne van de oude pianofabriek van Hyfte en het ‘hoekgebouw’ rakend aan de Zoutstraat en Nederkouter. Vervolgens hebben we het bouwblok doorgesneden ter hoogte van beide stegen. Zo ontstaan in de diepte van de celwand vestibules in de vorm van verharde binnenplaatsen die de toegang verlenen tot zowel de bestaande als nieuwe volumes. Tot slot hebben we het bouwblok volledig opengewerkt naar de oever, waarbij met de spatie tussen de nieuwe hoekstenen van deze site een nieuwe parktuin vanuit het binnengebied aansluiting vindt naar het water en het overliggend parkje. Zo zijn we erin geslaagd de dubbele zijde van de percelen optimaal te benutten,” aldus Kris Buyse.
Het gebouwencomplex Leiekouter bevindt zich middenin de stad. Dat was een van de redenen om in materialisatie voor baksteen te kiezen. Kris Buyse: “Het is vooral de selectie van slechts één type baksteen voor alle nieuwe gebouwen die zorgt voor een duidelijke samenhang tussen de verschillende volumes in deze complexe site. Met de geselecteerde baksteen verkregen we eveneens een massieve en genuanceerde uitstraling voor onze drie stadsgebouwen, een karakter dat we bij het ontwerp hadden vooropgesteld. De keuze voor een baksteen met een lichte tint vloeit voort uit de ligging en de schaal van het project. Zo kunnen we de toch vrij grote gebouwen een passende schaal meegeven. De Brick M uit de Nature7-reeks van Vande Moortel heeft nog een andere belangrijke troef. De kleurtint beige-oker benadert immers heel goed de Balegemse zandsteen die verwerkt is onderaan in de originele kademuur langs de Leie en ook die link vonden we belangrijk. Maar misschien nog interessanter dan de kleur is het ecologische formaat van de baksteen. Met 7 cm in plaats van de klassieke 10 cm, biedt die extra plaats in de spouw. Daardoor kunnen we van de klassieke harde isolatie overstappen naar zachte, die op een duurzamere manier verwerkt is. En ook op het vlak van grondstoffen en transport biedt dit ecologisch formaat een aantal voordelen omdat je er minder van nodig hebt waardoor je minder energie hoeft te verbruiken en minder CO2-uitstoot.”
De Hand-Made Nature7 Brick M werd verwerkt met een brede voeg (circa 20 mm) in licht beige kleur. De brede en lichte voeg tempert in zekere zin de eerder gele basiskleur van de baksteen waardoor algemeen een lichtere tint bekomen wordt voor de gevelvlakken. Ook de toepassing van verschillende betonelementen in gezuurd en gepolijst wit-beige beton hielp om een lichter eindbeeld te bekomen. De betonelementen accentueren de tektoniek van het gebouw – plint, deur- en raamlijst, dorpel, latei, terras en kroonlijst – en brengen verfijning in de gevel.
Om de massieve uitstraling van de nieuwbouwvolumes te versterken, werden vormstenen op maat gemaakt voor de stompe hoeken. Die vermijden immers een doorlopende voeg op de hoek. Om dezelfde reden werd ook vermeden om de dilatatievoegen samen te laten vallen met de hoeken van de gebouwen. Die vallen nu meestal samen met de terrasopeningen en -overkragingen die door hun gestapeld karakter sowieso een onderbreking inhielden in het metselwerk.
360 Architecten streeft in elk project naar duurzame architectuur. Dat start met een intelligent casco, een gebouwenstructuur die voor 100 jaar aangehouden kan worden en die voldoende flexibiliteit biedt naar invulling. Dat gebeurde hier met grote vloeroverspanningen en een minimum aan inpandige draagelementen. Naast een doordachte bouwkundige structuur, houdt dat ook de implementatie van duurzame technieken in zoals een collectief verwarmingssysteem met warmtepompen en uitgebreide PV-installatie. Ontharding is een ander facet van duurzaamheid en ook dat gebeurde royaal op deze site. In de plaats kwam een weelderige, collectieve binnentuin die zorgt voor een groene, verbindende en sociale ruimte in het bouwblok.
Kris Buyse: “Duurzaamheid en circulariteit gaan bij ons hand in hand. Omgaan met zaken als materialen, water, vergroening en ontharding zijn daar facetten van die we in elk project in vraag stellen. Het was dan ook een leuke vaststelling bij Leiekouter dat de kademuur volgens oude metseltechnieken met kalkmortel was gerealiseerd. Daardoor konden we de stenen gemakkelijk recupereren. Die methodiek pasten we toe bij de nieuwe tuinmuren op deze site en nemen we sindsdien mee in nieuwe projecten. Dat we gevels nu steeds meer met kalk- en voegmortels optrekken, impliceert dat die later opnieuw gedemonteerd kunnen worden en dat de gerecupereerde bakstenen volwaardig terug ingezet kunnen worden voor nieuwe doeleinden. Dat past volledig in onze visie van circulair denken.”
Vergelijkbare case studies
Oker getinte Brick M versterkt contrast tussen verschillende verwerkingsmethodes
De residentie ‘Corda’ met 15 appartementen en één kantoorruimte kreeg zijn naam niet zomaar mee. ‘Corda’ is een Duits motormerk gespecialiseerd in zijspancombinatie, wat verwijst naar een asymmetrisch geheel.
